Je bent geen perfectionist, je bent bang

Wat perfectionisme wel is en hoe daarmee om te gaan

Perfectionisme. Het klinkt ambitieus, gedreven, nauwkeurig. Maar wat als perfectionisme helemaal niet zo'n compliment is als we denken?

Brené Brown, onderzoeker, schrijver en iemand die jaren besteedde aan het bestuderen van kwetsbaarheid en schaamte, is er duidelijk over: perfectionisme is geen vorm van zelfverbetering. Het is een vorm van zelfbescherming.

Wat perfectionisme écht is

We denken vaak dat perfectionisme hetzelfde is als hoge standaarden hebben of streven naar kwaliteit, maar er schuilt meer achter.

Perfectionisme draait vaak om één ding: goedkeuring krijgen van anderen. Het begint vaak al vroeg. Als kind geprezen worden voor je cijfers, je gedrag, je uiterlijk, je prestaties. En ergens onderweg pikken we een overtuiging op die ons jarenlang bijblijft:

Ik ben wat ik doe, en hoe goed ik dat doe.

Plezieren. Presteren. Perfectioneren. Gezond streven is op jezelf gericht: hoe kan ik beter worden? Perfectionisme is op de ander gericht: wat zullen ze ervan vinden? En daar ligt het grote verschil tussen ambitie en perfectionisme.

Perfectionisme als een schild

Brené Brown omschrijft perfectionisme als een loodzwaar schild. We slepen het met ons mee vanuit de gedachte dat het ons beschermt tegen pijn, afkeuring en schaamte. Maar het doet precies het tegenovergestelde.

Want perfectie bestaat niet. En dus zal het schild nooit groot en goed genoeg zijn.

Sterker nog: elke keer dat we te maken krijgen met kritiek of afkeuring, en dat is onvermijdelijk, denken we niet "misschien klopt de logica van perfectionisme niet." We denken: "ik was niet perfect genoeg." En we bijten ons nog harder vast.

Ik herkende dit patroon heel erg bij mijzelf en de woorden van Brown maakten in één klap alles duidelijk. Perfectionisme is verslavend. Niet omdat het werkt, maar omdat het ons ervan overtuigt dat we gewoon nog harder ons best moeten doen.

Perfectionisme en je welzijn

De wetenschap is duidelijk: perfectionisme is schadelijk voor je welzijn. Er is een verband aangetoond tussen perfectionisme en:

• Depressie en angst

• Besluitenloosheid

• Gemiste kansen

• Verslaving

De angst om fouten te maken, af te gaan of niet aan verwachtingen te voldoen houdt ons weg uit het leven dat we eigenlijk willen leiden. We staan aan de zijlijn terwijl het leven aan ons voorbijgaat.

De weg naar genoeg

Oké, maar hoe kom je dan van dat perfectionisme af? Dit is zeker mogelijk, maar is niet iets wat in één dag is gedaan. Brené Brown omschrijft het als een reis van "wat zullen ze wel denken" naar "ik ben genoeg."

Die reis begint met drie dingen:

1. Zelfcompassie
Warm en begripvol op jezelf reageren wanneer je faalt of tekortschiet, in plaats van jezelf te kwellen met zelfkritiek. Praat tegen jezelf zoals je zou praten tegen een vriendin die het moeilijk heeft. Zou jij haar zeggen dat ze niet goed genoeg is? Vast niet.

2. Je menselijkheid erkennen
Lijden, falen en tekortschieten zijn geen dingen die alleen jou overkomen. Ze zijn onderdeel van het mens zijn. Iedereen worstelt. Iedereen heeft moeite. Jij bent niet de uitzondering, je bent gewoon mens!

3. Mindfulness
Je gedachten en gevoelens observeren zonder erin mee te gaan. Je bent niet je gedachten. Je bent niet je fouten. Negatieve gevoelens mogen er zijn zonder dat ze jou definiëren als persoon.

De laatste stap: je levensverhaal omarmen

Eigenwaarde, het diepe gevoel dat je goed genoeg bent, ontstaat pas als je je hele levensverhaal omarmt. Inclusief de vervelende episodes. Inclusief de fouten. Inclusief de momenten waarop je niet was wie je wilde zijn.

Want zolang je die delen van jezelf wegstopt of ontkent, blijf je zoeken naar goedkeuring van buitenaf. En dat is uitputtend. Perfectionisme is een toneelstuk waar geen einde aan komt. Het, als je het mij vraagt, betere alternatief? Jezelf zien zoals je bent. Niet perfect. Wel genoeg.

Dit proces gaat met vallen en opstaan, heb ik gemerkt. Het is iets wat je als een spier kan trainen. Net zoals bij het trainen van spieren gaat het de ene dag beter dan de andere dag. Maar wat wel een gegeven is, is dat als je het blijft trainen, je er sterker en beter in wordt. Deel het met de mensen om je heen en zie dat je hier niet alleen in bent.

Wil je hier dieper in duiken?

Dit blog is gebaseerd op het werk van Brené Brown, een van mijn favoriete mensen als het gaat om kwetsbaarheid, schaamte en menselijkheid. Haar boek "De kracht van kwetsbaarheid" is wat mij betreft een must read. Volg de Welzijn Club op Instagram @welzijnclub of schrijf je in voor de Welzijn Weekly om meer tips en inzichten te krijgen over topics zoals deze ♥